Röportaj Serisi: “Belleğin Taşıyıcıları: Müzeler ve Dijital Dönüşüm” | Röportaj: Gökhan Çolak

20 yılı aşkın kariyeriniz boyunca müzecilik alanında sizi en çok dönüştüren deneyimi nasıl tanımlarsınız?

2000’li yılların ortalarında, taşrada bir müzede çalışırken, müzeciliğin öğrenmem gereken bir bilim olduğunu fark ettiren, yöneticiliğini rahmetli Haşim Nur Gürel’in yaptığı ’u keşfetmem dönüştürücü bir deneyim oldu. Keyifli, uzun okuma, araştırma saatleri geçirdiğim bu dijital mecra, Yıldız Teknik Üniversitesi müzebilim yüksek lisans programının değerli öğretim üyeleri Tomur Atagök ve Sedat Göksu’yla buluşturdu ve programa kabul edildim.

İkisini de saygı ve sevgiyle anıyorum. Öğrenimim süresince bir müze çalışanıyken, müzebilimin çok katmanlı, disiplinlerarası bir bilim olduğunu fark ettim. Sanat eğitim almış bir araştırmacı, bir müze çalışanı olarak beni son derece heyecanlandıran bu farkındalık beni, beraberinde gelen ve bitmeyen bir öğrenme sürecine çekti.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Sait Faik Abasıyanık Müzesi ve Beşiktaş JK Müzesi gibi farklı yapılardaki müzelerde edindiğiniz deneyimler, müzeciliğe bakış açınızı nasıl şekillendirdi?

Taşradan sonra İstanbul’da devam eden profesyonel meslek hayatımda, Arkeoloji Müzeleri’nde çalışmaya başlamam benim için bir milattır. Osman Hamdi Bey tarafından geliştirilen ve kurumsallaştırılan, kuruluş adıyla Müze-i Hümayun, modernleşen devlet için yeni bir kimlik ve tarih anlatısı oluşturma mekânıydı. Batılı sömürgeci anlatılara bir “karşı anlatı” oluşturma örneği olarak ilktir. Dolayısıyla, müzeciliğin başladığı yerde profesyonel meslek yaşamım başladı diyebilirim.

Kamuda kadro unvanları ile tanımlanan görevler, mesleki bilginizi, heyecanınızı sınırlayabiliyor, hatta öldürebiliyor. Bu temel problem, müze araştırmacısı olarak çalışmak isteyen ancak işçi kadrosunda istihdam edilen benim gibiler için- tabi yöneticinin tutumu da belirleyici- kendi kaderimi tayin hakkımızı elimizden alıyor, mesleki bilgi ve beceri geliştirme isteğimizi geriye düşürüyor. O sırada yüksek lisans tezimi de yazmaya çalışıyordum. İstifa edip özel sektörde çalışmaya başladım. Sait Faik Abasıyanık Müzesi ve Beşiktaş JK Müzesi, kamudan sonra çalıştığım, hem kamuya kıyasla hem de kendi aralarında birbirinden farklı yönetsel yapılara ve koleksiyonlara sahip müzeler. Bu farkın zamanla kristalleştirdiği bir meseleyi, müzecilik mevzuatını odağıma aldığım bir araştırmayla yüksek lisans tezimi tamamladım. Bir müzenin kurulması için gerekli temel kaynaklar, kaynakların sürdürülebilir olması için yapılması gereken kısa, kısa orta ve uzun vadeli planların olmadığını, çoğunlukla yapılmadığını fark ettim. Müzeciliğe bakışımı değiştiren temel soru böyle ortaya çıktı: Müzeleri neden kuruyoruz? Neden yaşatamıyoruz? Çeşitli ve birbiriyle ilişkili yanıtlar verilebilir ama temel sorun planlama yapılmıyor olması. Bu sorunu ülkenin kültür politikası dışında yanıtlamak olanaksız ancak yanıtlar üzerine konuşmak mümkün. Bireysel çözümümü, bordrolu çalışma hayatıma son vererek kurduğumu işimde, müze ve sergi yönetimi ve kürasyonu için danışmanlık vermekte buldum.

Bir müzenin başarılı olduğunu değerlendirirken hangi kriterleri esas alırsınız?

Başarı bir süreç. Süreç bir rotanın oluşturulması, amacın ve hedeflerin belirlenmesi, bunları gerçekleştirmek için çıkılan yolcuğun gelişime açık, güncel ihtiyaçları takip eden öngörü ve vizyonla planlanması ile mümkün. Planlama olmadan başarı olmaz. Ne, neden, nasıl, nerede, ne zaman ve kim(ler) için sorularının yanıtlayarak yola çıkmayı gerektiriyor. Müzelerin sürdürülebilirliği, koleksiyonu ne olursa olsun, iki temel kaynağı gerekli kılar; insan ve finans.

Kâr amacı gütmeyen bu kurumların yaşayabilmesi için yetişmiş uzmana ve maddi kaynaklara, bu kaynağı sağlamak için gelir çeşitliliğine ve tümünü kapsayan planlı bir yönetime ihtiyacı var. Her tür nesnenin oluşturduğu toplam, bir anlatı etrafında koleksiyon haline getirilebilir, müzeleşebilir ancak müzeleşmeli mi? Bütün görkeminden ayırdığınızda klasik müzeler hazineler ve ganimetler sergiler. Müzeler politiktir. O nesnelere içkin bilgiyi çıkarıp aktarmak, erişilebilir kılmak amaçlandığında müze varlık misyonunu gerçekleştirilir.

Bu bakımdan toplumsal etki ve deneyim kalitesi önemli bir kriter. Hedef kitle müzenin planlandığı aşamada belirlenmeli, sergiler ve ilgili tasarım bu kitleyi yakalamalı, tekrar tekrar müzeye gelmesini sağlayarak onları kendine bağlayacak bir stratejiye sahip olmalı. Ziyaretçinin müzede geçirdiği süreyi, sergileme alanlarında geçirdiği “etkileşim süresi” ile ölçüyoruz. Yaş, cinsiyet, ikametinin müzeye uzaklığı, ziyaretinin turistik olup olmadığının tespit edilmesi, planlanması gerekir. Müze fiziksel ve entelektüel erişimi sağlayan ve karşılayan bir yapıya, içeriğe, donanıma sahip olmalı, bunları doğru ve güncel iletişim yöntemlerini belirleyerek sunmalı. Diğer taraftan müzeler her yaştan ziyaretçi için sürekli öğrenme alanları. Dolayısıyla öğrenmeye katkısı hem örgün eğitime hem de topluma etkisi, planlanması ve odaklanılması ve ölçülmesi gereken bir başka kriter.

Müzeler, kamu adına koruduğu ve korumayı taahhüt ettiği koleksiyonlar için bilimsel koruma standartları doğrultusunda sergileme, erişim ve depolama sağlamalı. Koleksiyonlar üzerine yapılan bilimsel araştırımalar, yayınlar ve diğer kurumlarla yapılan ortaklıklar, akademik katkı adına değerli bir kriter. Şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim yapısına sahip olmalı.

Kürasyon sürecinde yaklaşımınızı belirleyen temel unsurlar nelerdir?

Müzelerde sergiler, çoğu zaman yalnızca nesnelerin kronolojik veya tematik bir düzen içinde sunulması olarak algılanır. Oysa serginin tasarlanması gerekir. Bu tasarımın içinde belirleyici bir yeri olan kürasyon, nesnelerin belirli bir anlatı içinde bir araya getirildiği yorumlayıcı bir süreç. Nesnelerin seçimi, mekânsal yerleşimi ve sergi metinleri, bir araya gelerek ziyaretçiye belirli bir tarihsel ve kültürel anlatı sunar. Bu nedenle sergi tasarımı, nesneleri düzenlemekten çok anlam üreten bir anlatı kurma pratiğidir.

Bir müze kuruluşuna danışmanlık verdiğimizde, kürasyon stratejimizi belirleyen temel unsur, müzenin yaşayan bir “anlatıcı” olması için yapmamız gerekenlere karar vermek. O nesneler her ne ise sesi, sözü nedir? Bu sözleri duymak, onları konuşturacak bir anlatı kurmak, lineer tarih eksenini kılavuz alarak zamana yerleşmek ve tematik anlatıları, bir bakıma doğrusal zamanın döngüsel duraklarını belirlemek olarak tanımlayabilirim. Müzeler ve sergiler ziyaretçileri yürüyen zihinler(minds on legs) olarak ele alır. Buradan hareketle müzeler, düzenlenmiş yürüyüş ve düşünüş alanları olarak tanımlanabilir. Bu düzenleme mekânda, koleksiyonların sergilenmesi için gerekli ihtiyaçların tespit edilerek mekâna yerleştirilmesi ve bu sayede sergilemenin amacı olan bilginin zihinlere yerleştirilmesini hedefler. Ziyaretçi, müze içindeki eylemliliği sırasında ilerleme hikâyesini bedensel olarak tecrübe eder.

Müzeografi ile kürasyon arasındaki ilişkiyi nasıl tanımlarsınız?

Geleneksel terminoloji içinde müzeografiyi, müzeciliğin(museology) uygulama ve teknik kısmı olarak tanımlarız. Müzenin toplumsal rolü, tarihi, sosyolojisi müzebilimin temeliyse, müzeoloji bu kuramın mekân ve nesneyle somutlaştırılmasıdır. Kürasyon, sergilemenin müzeolojik (mekânsal ve zihinsel) bağlama yerleşmesi için bilginin üretilmesi ve aktarılmasıdır.

Müzeografi ve kürasyon arasındaki ilişki, bir fikrin (kuram/anlatı) fiziksel bir gerçekliğe (mekân/nesne) dönüşme sürecidir. Bu ilişkiyi bir senarist ile yönetmen arasındaki iş birliğine benzetebiliriz. Kürasyon “neyin, neden” anlatılacağını belirlerken; müzeografi bu anlatının “nasıl” somutlaşacağını kurgular. Küratoryal tutum, anlatı ile müzeografik tasarım arasında diyalojik, hiyerarşik, eleştirel ya da bütünleşik ilişkiler olabilir. Geleneksel müzecilikte kürasyon müzeografi ile hiyerarşik bir ilişki içindeydi. Müzeograf teknik bir uygulayıcı olarak konumlanıyordu. Yeni müzecilikte müzeografi ve kürasyon iç içe geçmiş iki alandır. Artık küratoryal tasarım (curatorial design) içinde hareket ediyor, sergileme kararlarını projenin başında birlikte alıyor; mekânın kendisini küratoryal bir argüman olarak kurguluyoruz. Küratoryal tasarım ziyaretçiyi pasif bir alıcıya dönüştürebileceği gibi, ona kendi anlamını üretme alanı da tanıyabilir.

Türkiye’de müzeciliğin bugün karşı karşıya olduğu en önemli yapısal sorun sizce nedir?

Ülkemizde müzelerin, ziyaretçilerinin ve müze çalışanlarının ihtiyaçlarının tespiti ve bu ihtiyaçları karşılayabilecek plan, politika, strateji ve uygulama önerilerini konuşamıyor, tartışamıyor, uygulayamıyor olmamızı en önemli sorun olarak tanımlıyorum. Müzeciliğin sorunları ülkemizin kültür politikalarıyla doğrudan ilişkili. 2025 Kasım ayı verilerine göre 215’i doğrudan Bakanlık yönetiminde, 450’si özel müze olmak üzere 665 müzemiz var.

Elbette sorunlu ve işleyişi sadece bürokratik açıdan ele alan, günümüzde yetersiz kalan kanun ve yönetmeliklerin güncellenmesi şart ancak bugün müzecilik toprakaltı buluntuların korunması, araştırılması, sergilenmesi ve depolanmasıyla da sınırlı değil. Her şeyin, her tür nesneden oluşan koleksiyonun müzesi var, yapıyoruz. Müze nesnesi hazine ya da ganimet ya da sadece resmi tarih anlatısı değil artık. Dolayısıyla daha kapsayıcı, açık politikalara, müzecilik kavramlarının yeniden ele alarak, tartışarak tanımlamaya ihtiyacımız var.

Yüksek lisans tezimi “Müze Mevzuatı Çerçevesinde Türkiye’de Müzeciliğin Yönetsel Açıdan İncelenmesi” başlığı altında, bu ve ilişkili konuları tartışarak savundum. Düşünün, 2024 tarihli tezimde tartışmaya açtığım konular bile hızla eskiyor. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 1983 tarihli! 1983-93 arasında açılan müzelerin koleksiyonlarının nitelik ve niceliğine, istihdam edilen müze uzmanlarının geldikleri öğrenim alanlarına, müzelerin kazı, ihbar, envanter, koleksiyoner takibi, sergi açma, eğitim programları gibi iş ve yükümlülüklerine baktığınızda, söz konusu kanun ve yönetmelik ihtiyacı karşılamadığı gibi güncellenmesi ve başkaca düzenlemeler, tanımlar getirilmesi için kalem oynatılmamıştır.

Özel müzeler, 1984 tarihinde yürürlüğe giren “Özel Müzeler ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik”, özel müzelerin görev ve sorumlulukların kapsamını, kuruluş, görev, yönetim, gözetim, denetim şekil ve şartlarını belirlemek üzere hazırlanmış ancak hızla gelişen özel müzecilik, bu yönetmelikte amaçlandığı şekliyle Bakanlığın denetimli bir uzantısı olmanın çok ötesinde bugün. Bakanlık bünyesinde görev yapan uzman arkadaşlarım, meslektaşlarım tarafından denetlenen bu müzelerde yıllık eser yoklamasının ötesinde ne yapılıyor?

Bakanlığının bu müzeleri, üstelik sayıca çok daha fazla olan bu müzeleri daha kapsayıcı bir biçimde görmesinin zamanı gelmedi mi? Özel müzelerde çalışan meslektaşlarım devlet memuru olmadıkları için mevzuat bilmiyor, Bakanlık müzelerinde çalışanlar da güncel koleksiyonlara sahip müzelerin koleksiyonlarına yabancı. Kafa kafaya, el ele vermekten başka çıkar yolumuz yok.

Dijital müzecilik kavramını nasıl yorumluyorsunuz ve bu dönüşümün kaçınılmaz olduğunu düşünüyor musunuz?

Dijital müzecilik, günümüzde müzebilimin sadece teknik bir alt dalı olmaktan çıkıp, müzenin varoluşsal temellerini, bilgi üretim biçimlerini ve ziyaretçiyle kurduğu ilişkiyi yeniden tanımlayan “post-dijital” bir evreye ilerliyor. Başlangıçta dijitalleşme, sadece envanter kayıtlarını bilgisayara aktarmak veya bir web sitesi açmak gibi “yardımcı” bir işlev görüyordu. Bugün dijitalleşme, müzenin fiziksel sınırlarını aşıyor, museum without walls kavramını kuramsallaştırmaya başladı.

Bilginin sadece müze uzmanından ziyaretçiye akması yerine, dijital platformlarda kullanıcı katkılı (crowdsourcing) bilgi üretimi gerçekleşiyor. Kürasyon ve müzeolojinin disiplinlerarası ilişkisi içinde dijital kürasyon ve sanal müzeografi, fiziksel mekânın sınırlarını aşmaya başladı. Ziyaretçi davranışlarını analiz eden algoritmalarla sergi tasarımlarını kullanıcı tercihlerine göre optimize edebiliyor; yapay zekâ aracılığıyla devasa koleksiyon verileri arasında daha önce fark edilmemiş tematik bağlar kurabiliyoruz.

Dijitalleşmeyle müzenin coğrafi ve fiziksel sınırlarını aşarak, engelleri ortadan kaldırabiliyor, koleksiyonları dünyanın pek çok yerinden ulaşılabilir hale getirebilecek imkânlara sahip oluyoruz. Ancak! Burada bir ancak gerekli. Post-dijital evrede müzenin fiziksel duvarlarını yıkan bu dönüşüm, beraberinde getirdiği demokratikleşme ve erişilebilirlik imkânlarının yanı sıra, belirttiğiniz gibi çok katmanlı riskleri de barındırıyor. Güvenlik, etik ve sürdürülebilirlik başlıkları, dijital müzeciliğin sadece teknik değil, aynı zamanda felsefi ve politik bir mesele olduğunu kanıtlıyor. Üç önemli husus var; güvenlik, etik ve sürdürülebilirlik.

Dijitalleşme, verinin korunması ve kurumun dijital varlığının devamlılığı açısından yeni bir cephe açmıştır. Kısa bir değerlendirme adına şunları konuşabiliriz: Fiziksel bir felaket (yangın, deprem) durumunda, dijital kayıtlar ve yüksek çözünürlüklü taramalar sayesinde kurumsal hafıza korunabilir. Blockchain gibi teknolojilerle eserlerin dijital sertifikaları (NFT vb.) ve mülkiyet hakları daha şeffaf ve takip edilebilir hale gelebilir. Diğer taraftan müzelerin veri tabanları; fidye yazılımları veya ideolojik amaçlı hack aktiviteleri (hacktivizm) için hedef haline gelebiliyor. Geçtiğimiz hafta Uffizzi Galeri bir siber saldırıya maruz kaldığını doğruladı. Bir diğer önemli konu kişisel veri güvenliği ihlali. Müze, ziyaretçileriyle kurduğu dijital iletişim nedeniyle KVKK konusunda ciddi açıklar yaratabilir.

Bir başka güncel tartışma dijital kürasyon ve yapay zekâ kullanımının müzenin otorite ve temsil rollerini sorgulamaya açmasına ilişkin. Fiziksel olarak iadesi tartışmalı olan eserlerin dijital kopyalarının köken topluluklarla paylaşılması, sömürgesizleştirme (decolonization) sürecine katkı sunabilir. Kullanıcı katkılı dijital platformlar sayesinde, resmi tarihin dışladığı anlatılar dijital platformlarda yer bulabilir. Diğer taraftan yapay zekânın koleksiyonlar arasında kurduğu bağlar, eğitildiği veri setindeki taraflı olabilecek bakış açısını farkında olmadan yeniden üretebilir. Batılı müzelerin teknolojik üstünlüğü, küresel güneydeki kültürel mirası dijital olarak “tekeline alması” riskini doğurmuyor mu?

Bu konuşma kapsamınsa dikkat çekmek istediğimi üçüncü ve son hususu dijital karbon ayak izi ve teknolojik eskimenin hızı hakkında. Devasa veri merkezlerinin, bulut depolama alanlarının ve yüksek işlem gücü gerektiren yapay zekâ modellerinin enerji tüketimi, çevresel sürdürülebilirlikle nasıl bir ilişki içine giriyor? Müzeler kaynakların planlı tüketimi ve yeniden üretimi konusunda çalışırken dijitalleşmeye ilişkin kapsamlı bir master plan yapmak zorunda. Tüm bunlar ışığında, bu kadar belirsizlik ve hız varken dijitalleşmenin kaçınılmaz olmadığını, mutlaka planlı olması gerektiğini düşünüyorum.

Müzenin misyonu, vizyonu, sözü nedir? Yönetim üst başlığı altında; koleksiyon yönetimi politikası, risk yönetimi politikası, iletişim, erişim ve eğitim politikaları var mı? Uygulanıyor, denetleniyor, güncelleniyor mu? Müze neyi, nasıl, kim için ne kadar koruyabiliyor? Bilgiyi nesneden nasıl sağlıyor? Nasıl gösteriyor, anlatıyor, araştırıyor? Kamuya nasıl iletişim kuruyor? Dijitalleşmenin gerekliliğini belirleyen daha önemli ve yanıtları mutlaka verilmesi gereken sorular bunlar.

Dijitalleşmenin müzelerde arşivleme ve veri yönetimi süreçlerine etkisini nasıl değerlendirirsiniz?

Arşivleme ve veri yönetimi müzeler için bir proje değil, bir süreç olmalı. Yalnızca kamu için değil müzenin kendi sürekliliği için de planlı ve işleyen bir arşive, arşivde toplanan bilginin yönetilmesine ihtiyaç var. Bir müzenin arşivine fiziksel ve dijital erişebilirliği şart. Dijitalleşme, müzelerin “kurumsal hafızasını” fiziksel dosyalardan, bit ve baytlardan oluşan devasa veri setlerine dönüştürdü. Bu durum, bilgiye erişimi ışık hızına çıkarsa da teknolojik eskime (technological obsolescence) gibi ciddi bir riski beraberinde getiriyor.

Dijital arşivleri sürdürülebilir kılmak için müzebilimciler ve bilişim uzmanları birlikte çalışmalı. Her şeyi en yüksek kalitede saklamak finansal olarak da sürdürülebilir değil. Fiziksel arşive de ihtiyacımız olduğu gerçeğini göz ardı etmemeliyiz. Seçici arşivlemeyle yüksek depolama maliyeti ve yönetim zorluğu riskini yönetebiliriz. Sürdürülebilirlik sadece veriyi saklamak değil, ona ulaşabilmektir. Bu noktada Üstveri (metadata) standartları devreye girer. Bir nesnenin sadece fotoğrafını saklamak yetmez; onun kimlik bilgilerini, haklarını ve teknik özelliklerini de Dublin Core gibi evrensel bir dille etiketlemek gerekir. Ezcümle, müze yönetimi şu noktaya kadar konuştuğumuz bütün hususları kapsıyor. Planlama yapmadan, ölçme ve değerlendirme olmadan hangi kurum yönetilebilir? Tanımı gereği müzeler kuşkusuz kâr amacı gütmezler ancak varlıklarını sürdürebilmek için gelir elde etmeleri zorunludur. Özel müzelerin bu kapsamda içinde bulundukları zorunluluk müzeyi bir işletme haline getirir ve işletilerek gelir elde etmesi beklenen bu yapıda tüm kaynaklar ve uygulamalar bir planlama ve yönetim yapısı gerektirir.

Terramemoria bünyesinde yürüttüğünüz çalışmalarda dijital ve fiziksel üretim arasında nasıl bir denge kuruyorsunuz?

Terramemoria, müze ve sergiler için kürasyon ve yönetim danışmanlığı veren bir şirket. Koleksiyon Yönetimi başlığı altında; kurumsal ve bireysel koleksiyonlarda biriken çeşitli nesne, belge ve eserleri topluyor (collect), tanımlıyor(define), kaydediyor(register) ve korunması(preservation), sergilenmesi (exhibition) için çağdaş müzecilik ilkeleri doğrultusunda yöntem ve yordam öneriyoruz. Bu bakımdan geleneksel “emanetçi” rolü ile modern “bilgi yöneticisi” rolü arasında bir köprü kuruyoruz.

Fiziksel nesne her zaman bozulma riski altındadır. Bu nedenle, her fiziksel kayıt (register) işlemiyle eş zamanlı olarak nesnenin yüksek çözünürlüklü bir dijital kopyasını oluşturuyoruz. Kayıt işlemi sırasında nesnenin kondisyon raporu ve fiziksel etiketini hazırlıyor, arşivlenme/depolanma kriterlerini bildiren bir rapor hazırlıyoruz. Rapor süresiz depolanma, süreli sergi için depolanma ya da sürekli sergi/müze için depolanmayı da kapsıyor. Belge bazlı süreçler dijital kayıt için de gerçekleşiyor. Fiziksel koruma için önerdiğimiz ve istenirse sağladığımız yöntemleri dijital koruma için de öneriyor, hizmet alım süreçlerine kılavuzluk ediyoruz. Tümü kürasyon süreçleri için de geçerli. Küratoryal tasarım ve süreç devam ederse tasarımın uygulanması sırasında koleksiyonun anlatısını kurarken sergilemenin estetik, okunabilir ve güvenli sunumunu önceliyor, müze veya sergi deneyimini, koleksiyonun fiziksel ve dijital erişilebilirlik öncelikleri doğrultusunda kurguluyoruz. Dijital uygulamalar sadece bir “yansıma” değil, çok katmanlı düşünmeye olanak açan bir araç. Uygulama önerilerimizi yerinde kullanım ve sürdürülebilirliği planlayarak sunuyoruz.

Geleceğin müzelerine baktığınızda, sizi en çok heyecanlandıran ya da düşündüren gelişmeler hangileridir?

Geleceğin müzelerinden çok müzeciliğimizin geleceği üzerine düşünmeyi, bu alana katkı veren çalışmalar yapmayı önemsiyorum. Türkiye’de müzelerin geleceğini değerlendirmek, hem zengin kültür varlığı kaynağımızın korunması hem de modern müzecilik teknolojilerinin kültür varlıklarımızın korunması ve kavranmasına nasıl entegre edileceği arasındaki dengeyi anlamayı gerektiriyor. Mevcut koşullar ve uygulamalar bize hibrit bir yol haritası sunuyor.

Kurumsallaşma ve mevzuat perspektifinden bakarsak devlet müzeleri ve özel müzeler gibi farklı yönetsel yapılardaki müzelerin farklı profesyonelleşme süreçleri ve müze yönetim modellerinin geleceğini planlamak benim için heyecan verici. Diğer taraftan, müzelerin sadece birer sergileme alanı olmayı geride bırakarak; sürekli öğrenmeyi içeren, komşuları ve ziyaretçileriyle bağ kuran, yaşayan mekânlara dönüşmesi ve bu dönüşüme dair potansiyeli ortaya çıkarmak için çalışmak da bir başka heyecan kaynağı. Bu ikisine eklemek istediğim en kritik konulardan biri, kültürel miras uzmanı unvanı altında tanımlayabileceğimiz müze çalışanlarının (arkeolog, müze araştırmacısı, teknik hizmetler sınıfı uzmanlar olan mimar, sanat tarihçi, antropolog, sosyolog, konservatör, vd.) mesleki tanım ve yetkilerinin mevzuatta ne kadar yer bulduğu. İyi yetişmiş uzman kaynağı, müzelerin geleceğini belirleyen en önemli faktör. Bu bakımdan, ülkemizde müzeciliğin genellikle “arkeoloji” veya “sanat tarihi” disiplinleri üzerinden okunduğu gerçeğinden hareketle, Modern müze yönetimi, kaynak geliştirme veya güncel koleksiyonların fiziksel ve dijital kürasyonu gibi uzmanlık alanlarının kurumsal kadrolarda tanımlanması sürecinin hala gelişim aşamasında olduğunu vurgulamak gerekir.