Röportaj Serisi: Kamu Yararına Anlatım: Gazetecilik, Veri ve Sorumluluk

Reklamcılıktan Gazeteciliğe: Bir Dönüşüm Hikayesi

Sağlık sektöründe metin yazarı olarak geçirdiğiniz beş yılın bugünkü yazım tarzınızı ve gazetecilik dilinizi nasıl şekillendirdiğini düşünüyorsunuz?

Metin yazarlığı işimin büyük kısmı, yeni ilaçların klinik deney verilerini tarayıp bu bilgileri doktorlar ve tüketiciler için anlamlı hale getirmekti. İlacının satılmasını açıkça isteyen müşterinin istekleri ile veri görselleştirmelerimin ve özetlerimin tüm bu farklı düzenleyici standartları karşıladığından emin olmak arasında denge kurmak zorlu bir işti. Ama günün sonunda, “hikayeyi anlatmanın” bir yolunu bulduğunuzda, onu tekrar tekrar anlatırsınız: kopyalayıp bir banner reklama, bir doktor muayenehanesi broşürüne, bir video senaryosuna yapıştırırsınız. Bu hikaye ancak yeni klinik araştırma verileri elde ettiğinizde veya tamamen yeni bir şey üzerinde çalışmaya başladığınızda değişir.

Beş yıl boyunca farklı ilaçlar ve farklı veriler üzerinde çalıştıktan sonra, gerçekleri etkileyici ve net bir şekilde yazma konusunda daha iyi oldum. Bu, sayıların anlattığı hikayeyi görselleştirmeyi öğrenmeme yardımcı oldu; bugün haberlerimde de sıklıkla yaptığım gibi. İlaç sektörü müşterileriyle çalışmak editörlerle çalışmaktan farklı olsa da, geri bildirim yazmaya alışmama yardımcı oldu. Bu müşteriler metnimi yırtıp duygularımı incitmekten çekinmiyorlardı, bu yüzden düzenleme konusunda oldukça inatçı bir tavır geliştirdim.

FDA bürokrasisiyle çalışmak, sistemin perde arkasını görmenizi sağladı. Sistemin hangi yönleri hakkında en çok bilgi edindiniz ve bu deneyimler gazeteciliğinize nasıl yansıyor?

Bunu dinleyen herkese sık sık anlatıyorum: Kâr amacı güden sağlık sistemimiz birçok yönden çok bozuk. Sağlık dünyasında çok sayıda oyuncu var: Para kazanmaya ve rakip ilacı geride bırakmaya çalışan ilaç şirketleri, kalabalık bir ilaç pazarında hastaları ve hasta için doğru kararı vermeye çalışan doktorlar var. Ama aynı zamanda, biraz farklı bir şey başarmaya çalışan bir sürü başka aracı oyuncu da var. Ve genellikle bu, hastaya makul bir maliyetle insanları sağlıklı tutmaya çalışmaktan ibaret değil.

Amerikan sağlık sisteminin “perde arkasını görmekten” çıkardığım ders, sistemin birçok parçasının gereksiz yere karmaşık olduğu ve bu karmaşıklıkların çoğunun, her bir tarafın bir ilaç satışından en fazla parayı elde etme çabasından kaynaklandığıydı. Dağıtımcılar, özel sigorta şirketleri, eczane fayda yöneticileri… Hepsi, sistemin küçük bir parçasını kendilerine ayırmak istiyordu. Tüm bu işten bıkmıştım ve yazma ve veri analizi becerilerimi gerçek insanlara faydalı olacak bir şey için kullanmak istedim. Sert gerçekleri gerçek insan deneyimleriyle eşleştirmeye çalışıyorum, çünkü bu hikayeler, kâr amacı güden sağlık sistemimizde sıklıkla kaybolup gidiyor.

Bilimsel verileri kamuoyuna sunarken bir tür “tercüman” rolü üstlendiğinizi düşünüyoruz. Bu rolü nasıl tanımlarsınız?

Reklam dünyasında bize “yaratıcı” denirdi ki bu bana hep komik gelirdi. Çünkü bu işin %90’ı gerçekçi ve açık olmak ve müşterinizin size verdiği kurallara uymakla ilgiliydi. Ancak gazetecilik gerçek yaratıcılığa kendini adar: özgün konseptler ve bir soruna yeni bakış açıları, eleştirel veri analizi, anlatmaya çalıştığınız hikayenin en iyi versiyonunu yaratmak için tekrar tekrar yazmak, yeniden yazmak ve yeniden yazmak. Bilim ve sağlık gazeteciliğinde bu hikaye genellikle jargon dolu araştırma makaleleri veya sektörel yayınların basın bültenleriyle başlar.

Önemli olan doğru eşanlamlıyı bulmak veya bilimsel bir terimi tanımlamak değil (ki bunu çok fazla yapmak istemezsiniz, yoksa okuyucuyu uyutursunuz), önemli olan en önemli bilgiyi seçmektir.

Yazarlar, kitaplarını başka dillerde yayınlamak için çevirmenler tutarlar; ancak bu çevirmenler, kelimeleri başka kelimelerle değiştirmekten çok daha fazlasını yaparlar. Yazarın orijinal amacını korurken anlam, ton ve üslup arasında denge kurmalısınız.

Veri, Sağlık ve Anlatı: Gazetecilikte Kesişim Noktaları

GitHub ve Python gibi araçları kullandığınızı ve veri odaklı gazetecilik alanında çalıştığınızı görüyoruz. Teknik araçlar hikaye anlatımınıza nasıl katkıda bulunuyor?

Python ve kodlama dillerinde hâlâ oldukça yeniyim, ancak şimdiye kadar bu araçların bilgileri sentezlememe ve anlamlandırmama gerçekten yardımcı olduğunu gördüm; bu her zaman ilk adımdır. Daha sonra bunu okuyuculara gerçekten açık ve ilgi çekici bir şekilde nasıl sunacağımı buluyorum.

Onları karmaşık bir haritaya yönlendirebilir veya şehirdeki tüm kirli su depolarının yerlerini listeleyebilirdim, ancak okuyuculara oynayabilecekleri basit ve etkileşimli bir içerik sunmak, insanların hikayeyle etkileşim kurmasını ve hikayenin onlar için neden anlamlı olduğunu anlamalarını sağlamanın daha iyi bir yoludur.

Sağlık ve iklim gibi karmaşık konuları daha erişilebilir kılmak için hangi stratejileri kullanıyorsunuz?

Bence bu, birkaç şeyin birleşimi: sıradan okuyucu için ilişkilendirilebilir ve alakalı kılan temel çıkarımları ortaya çıkarmak ve “asıl meseleyi”, ne olursa olsun, vurgulamak. “Bilmeniz gerekenler, neden önemli olduğu ve bundan sonra ne olabileceği.” Bu tür hikâyeler için yazmak önemlidir.

Bir hikâyede ritim ve temponun da önemi vardır, çünkü okuyucunun deneyimini düşünmeniz gerekir. Ne zaman sıkılacaklar? Gereksiz ayrıntıları nasıl kesip hikâyeyi akıcı tutabilirim? Bunların hepsi veri ve araştırma hakkında yazarken faydalı stratejilerdir. Bunu yapmanın gerçekten basit bir yolu, kısa ve uzun cümleleri dönüşümlü olarak kullanmaktır. Bence gazeteciler, eserlerinde ritim ve ahenk üzerine çok kafa yormuş Shakespeare, Toni Morrison veya Cormac McCarthy gibi yazarlardan çok şey öğrenebilirler. Yüksek edebiyat yazmıyor olabilirsiniz, ancak yine de yazınızı etkileyici kılmayı deneyebilirsiniz.

Alternatif Anlatı Biçimleri ve Gelecek Vizyonu

Kamu sağlığı, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği gibi kritik konuların gündeme getirilmesinde alternatif medyanın rolü nedir?

Alternatif medyayı özgün seslerle ve kültürel normları reddeden insanlarla ilişkilendiriyorum. Şu anda haber merkezlerinde çok fazla kurumsal etki görüyoruz, bu her zaman bir dereceye kadar böyleydi, ancak bu gerçekten kutuplaşmış siyasi ve kültürel iklimde sanırım daha fazla insan bunun farkında.

Bağımsız, alternatif yayın organları, statükoyu aşabilir ve kurumsal çıkarları olan büyük ve köklü gazetelerin istemeyebileceği haberlere dikkat çekebilir.

Bu bağlamda “alternatif medya”yı nasıl tanımlıyorsunuz ve kendi çalışmalarınızı bu çerçevede nereye yerleştiriyorsunuz?

Kendimi alternatif medya ortamına yerleştirdiğimden emin değilim çünkü oldukça yeni bir gazeteciyim ve yapısal zanaatın temellerini hâlâ öğreniyorum. Şu anda hiçbir yere uyum sağlayabildiğimden emin değilim.

Dijital kâr amacı gütmeyen haber merkezi The City’de veri uzmanı ve raporlama stajyeri olarak şunu söyleyebilirim ki, daha küçük bir haber merkezinin nasıl işlediğini görmek gerçekten harika.

Anlatılması gereken hikayeleri sunabiliyor, araştırma yapıp insanlarla konuşabiliyor, editörlerimizden metinleri inceleyip kısa süre sonra yayınlayabiliyoruz. Bence küçük, hırslı, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, daha büyük kurumsal haber merkezlerine bir alternatif ve bence The City’deki haber süreci muhabire ve muhabirin hakkında yazdığı kişilere öncelik veriyor.

Sorun şu ki, örneğin The New York Times kadar kaynağımız yok; ki bence bu, birçok alternatif veya kâr amacı gütmeyen medya kuruluşu için muhtemelen geçerli. Ancak daha fazla paraya sahip olmak, daha iyi iş çıkardığınız anlamına gelmiyor. Bu gerçeğin nasıl ortaya çıktığını daha derinlemesine inceleyebilirim… ama gelecekteki işverenlerime kendimi suçlamak istemiyorum.

Çıkarım ne mi? Daha küçük, kâr amacı gütmeyen haber merkezleri için daha fazla fona ihtiyacımız var çünkü önemli işler yapan yerler onlar. Yerel haberler çok, çok önemli. Belki de bu yeterince alternatif bir duruştur. Birçok yerel haber kuruluşunun fonlarını kaybettikten sonra ortadan kaybolduğunu gördük ve bu durum gazetecilik sektörü ve hizmet verdiği insanlar için gerçekten zararlı.

Kamu sağlığı, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği gibi kritik konuların gündeme getirilmesinde alternatif medyanın rolü nedir?

Scientific American’da çalışmayı çok isterdim! Yazıları beni bilim gazeteciliğine bağladı, bu yüzden kesinlikle hayalimdeki iş olurdu. STAT ve ProPublica’nın yaptığı işi de çok seviyorum. Yine de, The City’de tam zamanlı çalışmanın da hayalimdeki iş olacağını söylemeliyim. Ben sadece bir stajyerim, ama editörlerim gerçekten harika, zeki insanlar ve gerçekten önemli işler yapıyorlar.

Günümüzde kamusal sorumluluk taşıyan gazeteciliğin önemi hakkında ne düşünüyorsunuz? Veri odaklı içerik üretiminin yaygınlaştığı bir çağda, gazeteciliğin kamu yararına hizmet etme rolünün nasıl yeniden tanımlanması gerektiğini düşünüyorsunuz?

Veri, gürültüyü kesmenize yardımcı olabilir. Günümüzde her türden medyayla boğuşuyoruz ve neye dikkat edeceğimizi bilmek zor. Veri gerçek bir hikâye anlatır; sadece bir kişinin veya grubun deneyimi değil, aynı zamanda zaman içinde birçok insanın başına gelenler hakkındadır.

Elbette, orada insan unsurunun da olması gerekir, ancak düşünürseniz, bu da yalnızca veridir. Haber veridir. Kore’nin yeni cilt serumuyla ilgili TikTok videosu veri niteliğinde. İşin sırrı, onu anlamlandırmaktır ve bu bir gazetecinin işidir. Onu anlamlandırmalı, kendi anlamlandırma sürecimizi sorgulamalı ve hazır olduğunda, onu anlamlandırabilecek okuyucularla paylaşmalıyız.